11. SINIF · Felsefe
Hukuk ve İnsan
Aşağıdaki soruları cevapla!
Soru metinleri ve çözümleri
Soru 1 Bir kütüphanenin otomatik sıralama sistemi bazı okurları sürekli en sona bırakır. Sistemi seçen yönetim, veriyi hazırlayan ekip ve uygulamayı izleyen görevliler vardır; ancak beklenmeyen sonucun hangi kararlarla oluştuğu araştırılmamıştır. Bu durumda sorumluluk bakımından öncelikle hangi soru açılır? A) Yalnız sıralamada son kalan okurun kusuru nasıl varsayılır? B) Sonuç otomatik oluştuğuna göre bütün insan sorumluluğu nasıl kesin dışlanır? C) Sistemin hızından sonucu adil bulmak neden zorunludur? D) Veri bulunmadan bütün görevlilerin aynı payı taşıdığı nasıl kanıtlanır? E) Sonuca katkıda bulunan tasarım, kullanım ve denetim kararlarının payı nasıl belirlenir? Doğru cevap: E Çözüm: Otomasyon sonucu, tasarım ve uygulama kararlarından bağımsız sayılmaz. Payların aynı veya sıfır olduğuna araştırma öncesinde karar verilmez. Soru 2 Bir okulda kullanılan öneri aracı, önceki kayıtlardaki bir yanlılığı tekrarlar. Kurul, sonucun teknik nedenlerini incelemekle birlikte aracı hangi amaçla seçtiğini ve kimin izleme görevi bulunduğunu da tartışır. Kurulun yaklaşımı hangi düşünceye dayanır? A) Aracın önerisinin her durumda bağlayıcı karar sayılmasına B) Kurumsal görevlerin teknik sistem kurulunca bitmesine C) Teknik açıklama ile kurumsal sorumluluk değerlendirmesinin birlikte yapılabilmesine D) Önceki kayıtların bütün sonuçları zorunlu haklılaştırmasına E) Bir hatanın açıklanmasının sorumluluğu kendiliğinden kaldırmasına Doğru cevap: C Çözüm: Hatanın nasıl oluştuğu ile hangi görevlerin üstlenildiği farklı ama ilişkili sorulardır. Teknik nedenin bulunması sorumluluk tartışmasını otomatik bitirmez. Soru 3 Bir tartışmada sistemin tahmin edilmemiş sonuçlar ürettiği belirtilir. Bir öğrenci bundan sistemin insan gibi bilinçli tercihte bulunduğunun kesin kanıtlandığını çıkarır. Bu çıkarım neden yetersizdir? A) Bir sistemin çıktısını gözlemlediği için B) Teknik bir süreçten söz ettiği için C) İnsan kararlarının rolünü sorduğu için D) Öngörülememiş sonuç ile bilinçli tercih arasında kanıtlanmamış bir özdeşlik kurar. E) Sonucun araştırılmasını istediği için Doğru cevap: D Çözüm: Bir çıktının önceden tahmin edilmemesi tek başına bilinç kanıtı değildir. Sorumluluk ve öznelik iddiaları ayrı gerekçeler gerektirir.