11. SINIF · Felsefe
Varoluş ve Kendi Olma Problemi
Aşağıdaki soruları cevapla!
Soru metinleri ve çözümleri
Soru 1 Bir düşünce modelinde insanın temel yönelimini istenç belirler; akıl, bu yönelimin gerçekleşmesi için yollar bulur. Örnekte bir kişi önce güçlü bir sahip olma isteği duyar, ardından bu isteğini haklı gösterecek açıklamalar arar. Örnek, modelde akla hangi işlevin verildiğini gösterir? A) Bütün istekleri oluşmadan önce ortadan kaldırma B) İstencin yerine bedensel bir organ olarak geçme C) Hiçbir yönelimle ilişki kurmama D) Dış koşulları yalnız düşünceyle yaratma E) İstencin yönelimine araç ve gerekçe sağlama Doğru cevap: E Çözüm: Verilen modelde yönü istenç, bu yöndeki araç ve açıklamaları akıl sağlar. Sorunun yanıtı bu modelin iç ilişkisine dayanır. Soru 2 Bir benzetmede güçlü bir akıntı teknenin yönelimini sürüklerken küçük fener yalnız önündeki güzergâhı aydınlatır. Bu benzetmede akıntı istenç, fener akıldır. Benzetmenin vurguladığı ilişki hangisidir? A) Akıl mevcut yolları aydınlatamadığı için bütünüyle işlevsizdir. B) Akıl yol bulmaya katkı verse de yönelimin temel belirleyicisi olarak istenç gösterilir. C) Akıl bütün yönelimlerin değişmez tek kaynağıdır. D) Akıl ve istenç arasında hiçbir etkileşim bulunmaz. E) İstenç yalnız kuramsal hesaplamanın başka adıdır. Doğru cevap: B Çözüm: Fenerin bir işlevi vardır; ancak akıntının gücünü o oluşturmaz. Bu nedenle model aklı tümüyle işlevsiz değil, yönelime hizmet eden konumda gösterir. Soru 3 Bir öğrenci, bazı kişilerin önce istedikleri kararı verip sonra gerekçe bulduğunu gözler. Buradan bütün insanların bütün kararlarında aklın yalnız sonradan bahane ürettiğini kanıtladığını söyler. Bu sonuca yönelik en güçlü itiraz hangisidir? A) Bir gözlemden hareket edilmiş olması B) Örneklerde kişilerin bir isteğinin bulunması C) Bazı örneklerden her kararın aynı biçimde oluştuğuna ilişkin evrensel sonuca geçilmiştir. D) Kararların gerekçeyle açıklanmış olması E) Akıl ile istek arasındaki ilişkinin tartışılması Doğru cevap: C Çözüm: Gözlem belirli örneklerle sınırlıdır. Evrensel bir davranış yasasını kanıtlamak için karşı örnekler ve alternatif açıklamalar da değerlendirilmelidir.