9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Kurgusal örnek: Bir araştırmacının sağladığı temel veriler makalede kullanılıyor, fakat katkısı ve veri kaynağı kasıtlı olarak gizleniyor. Hangi etik sorun öne çıkar? A) Katkının uygun biçimde tanınmaması ve kaynak göstermeme B) Konunun biyoloji dışında olması C) Araştırmanın başlığının kısa olması D) Kullanılan ölçümün zorunlu olarak imkânsız olması E) Bütün verilerin mutlaka yanlış olması Doğru cevap A. Sorun katkı ve kaynağın gizlenmesidir. Bundan verilerin tümünün yanlış olduğu gibi ek bir sonuç çıkarılamaz. Gerçek tarihsel kişiler hakkında yeni bir iddia sunulmaz. Soru 2 Kurgusal örnek: Bir ekip, başka bir grubun özgün analiz yöntemini kullanıp raporda bunu kendi buluşu gibi gösteriyor. Etik değerlendirme hangisidir? A) Kıdemli olmak bütün katkıları kendine mal etme hakkı verir. B) Kaynakça yalnız görsel süs amacı taşır. C) Başkasının katkısı kullanıldığında kaynak her zaman gizlenmelidir. D) Yöntemin kaynağı ve katkı sahipleri uygun biçimde belirtilmelidir. E) Yöntemin işe yaraması kaynak göstermeyi gereksiz kılar. Doğru cevap D. Yöntem ve fikirlerin kaynağını uygun biçimde belirtmek bilimsel dürüstlüğün parçasıdır. Soru 3 Kurgusal örnek: Ortak projede analizleri yapan kişinin katkısı sonuç raporunda yok sayılıyor. Bu durum en doğrudan hangi konuyla ilgilidir? A) Sadece hipotezin cümle uzunluğu B) Bilimsel emeğin ve katkının doğru tanınması C) Sadece örneğin rengi D) Sadece raporun kâğıt türü E) Sadece deney kabının boyutu Doğru cevap B. Katkıların doğru ve uygun biçimde tanınması yayın etiğinin bir parçasıdır. Yazarlık veya teşekkür biçimi katkının niteliği ve ilgili ölçütlerle değerlendirilir.