9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Kurgusal örnek: Bir analizde hesap hatası bulunuyor. Ekip bu hatanın sonucu değiştirdiğini fark ediyor. Uygun davranış hangisidir? A) Yalnız sayfa düzenini değiştirerek saklamak B) Hatanın varlığını unvana dayanarak reddetmek C) Karşıt sonucu veren bütün ölçümleri silmek D) Hatayı bildiği hâlde doğruymuş gibi sürdürmek E) Hesabı kontrol edip hatayı ve sonuca etkisini açıkça düzeltmek Doğru cevap E. Hata fark edildiğinde açık düzeltme gerekir. Hatanın tek başına kasıtlı sahtecilik olduğu varsayılmaz; bilinen hatayı saklamak ayrı bir sorundur. Soru 2 Kurgusal örnek: Bir öğrenci veri grafiğinin eksenini yanlış ölçeklendirdiğini fark ediyor. Araştırma doğruluğu için ne yapmalıdır? A) Yanlış grafiği sonuç daha etkileyici olduğu için korumak B) Grafiği düzelterek yorumun değişip değişmediğini yeniden incelemek C) Gerçek değerleri grafiğe uydurmak D) Kaynak bilgisini silmek E) Aynı hatayı tekrar ederek doğrulandığını söylemek Doğru cevap B. Doğru analiz ve sunum, verilerin güvenilir yorumlanması için gereklidir. Düzeltmenin sonucu nasıl etkilediği de değerlendirilmelidir. Soru 3 Kurgusal örnek: Bir rapor, grupların sayıları eşit olmadığı hâlde yalnız toplamları karşılaştırarak yanıltıcı bir sonuç veriyor. Bilimsel değerlendirmede öncelikle ne incelenmelidir? A) Sonucun en çok alkış alan biçimi B) Analiz ve yorumun veri yapısına uygunluğu C) Rapor kapağının rengi D) Araştırmacının adının uzunluğu E) Verilerin istenen sonuca göre yeniden uydurulması Doğru cevap B. Karşılaştırmanın grup büyüklüğü ve veri yapısı gözetilerek yapılması gerekir. Analiz hatası fark edilip düzeltilmelidir.