9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Bir araştırmacı, hipotezine uymayan bazı ölçümleri raporda daha yüksek değerlerle değiştiriyor. Bu davranış nasıl değerlendirilir? A) Veri tahrifi niteliğinde etik ihlaldir. B) Deney uzun sürdüyse kendiliğinden etik olur. C) Sonuç olumlu görünüyorsa kaynak göstermeye eşdeğerdir. D) Hipotez yanlışlanmasın diye yapılması gereken işlemdir. E) Tekrar ölçüm yapılmadan veri doğrulama sayılır. Doğru cevap A. Ölçülen sonuçları istenen yönde değiştirmek veri tahrifidir. Emek, zaman veya olumlu sonuç beklentisi bunu haklı çıkarmaz. Soru 2 Bir rapora, çalışmaya katkı vermediği ve içeriğinin sorumluluğunu üstlenmediği açıkça belirtilen bir kişi yalnız makamı nedeniyle yazar olarak ekleniyor. Bu durumdaki sorun hangisidir? A) Bilimsel katkıyla ilişkili olmayan karşılıksız yazarlık verilmesi B) Verilerin olduğu gibi raporlanması C) Yöntem sınırlılıklarının yazılması D) Gerçek katkıların açıkça belirtilmesi E) Araştırma kayıtlarının korunması Doğru cevap A. Yazarlık uygun bilimsel katkı ve sorumluluk ölçütlerine dayanmalıdır. Yalnız makam veya yakınlık nedeniyle yazarlık verilmesi etik sorun doğurur. Soru 3 Bir deney hiç yapılmadığı hâlde yapılmış gibi sonuç tablosu hazırlanıyor. Bu davranış için uygun tanım hangisidir? A) Şeffaf raporlama B) Kontrollü tekrar C) Kaynak taraması D) Veri uydurma E) Bağımsız doğrulama Doğru cevap D. Gerçekte üretilmemiş verileri varmış gibi oluşturmak veri uydurmadır. Bu, gerçek veriyi yeniden analiz etmekten veya kaynak taramaktan farklıdır.