9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Bir araştırmacı beklediği sonucu bulamadığını, ham verilerini ve yöntem sınırlılıklarını açıkça paylaşıyor. Bu tutumun bilimsel önemi hangisidir? A) Tekrar incelemeyi yasaklaması B) Bütün sonuçların kesin ve değişmez olmasını sağlaması C) Çalışmanın başkalarınca değerlendirilebilmesini ve güvenilirliğini desteklemesi D) Olumsuz sonucun mutlaka gizlenmesini sağlaması E) Hipotezi veriden bağımsız olarak doğru yapması Doğru cevap C. Dürüst ve şeffaf raporlama değerlendirmeyi kolaylaştırır. Olumsuz veya belirsiz sonuçların açıkça belirtilmesi bilimsel sürecin parçasıdır. Soru 2 Bir bilim insanı, yayımladığı raporda fark ettiği hatayı sonuçlarıyla birlikte açıkça düzeltiyor. Bu davranış için uygun değerlendirme hangisidir? A) Hatanın sonsuza kadar gizlenmesi gerektiğini gösterir. B) Düzeltme yapılınca ilk hatanın hiç oluşmadığı anlamına gelir. C) Yazarın bundan sonra veri kullanamayacağını kesinleştirir. D) Her türlü düzeltmenin etik ihlal olduğunu gösterir. E) Bilimsel kaydın doğruluğunu korumaya yönelik sorumlu bir tutumdur. Doğru cevap E. Hataların açıkça düzeltilmesi bilimsel kaydın güvenilirliğine katkı sağlar. Bu, hatayı gizlemek veya hiç olmamış saymak değildir. Soru 3 İki rapor aynı sonuca ulaşıyor. Birinde veri kökeni, yöntem ve sınırlılıklar açık; diğerinde verinin nasıl elde edildiği gizli. Bilimsel güven açısından hangi özellik değerlendirmeyi güçlendirir? A) Yalnız daha çok övgü içermesi B) Yalnız başlığın büyük yazılması C) Olumsuz gözlemlerin saklanması D) Kaynakların gerekçesiz silinmesi E) Veri ve yöntemin incelenebilir biçimde açıklanması Doğru cevap E. Güvenilirlik yalnız sonucun cazibesine değil, nasıl elde edildiğinin değerlendirilebilmesine de bağlıdır. Şeffaf yöntem ve veri kaydı bu değerlendirmeyi destekler.