9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Bir çevre araştırmasına görüş veren kişilere bilgilerin yalnız toplu sonuçlarda kullanılacağı açıklanmış. Ekip daha sonra kişilerin adlarını yanıtlarıyla birlikte yayımlamak istiyor. Bu değişikliğin temel etik sorunu nedir? A) Katılımcıya araştırmanın amacının anlatılması B) Yöntemin açık yazılması C) Açıklanan kullanım kapsamı ve gizlilik beklentisinin aşılması D) Yanıtların kodlarla kaydedilmesi E) Toplu sonuçların hesaplanması Doğru cevap C. Adla yanıtı açıklamak başlangıçta belirtilen toplu kullanım kapsamından farklıdır; bu fark göz ardı edilemez. Soru 2 Bir öğrenci araştırmaya katılmak istemeyen arkadaşının yanıtlarını kendisi dolduruyor. Hangi iki sorun birlikte ortaya çıkar? A) Katılmama kararına saygı gösterilmemesi ve veri uydurma B) Sonuçları sınırlandırma ve eleştiriye açıklık C) Açık yöntem ve dürüst raporlama D) Rastgele seçim ve ölçüm birimi kullanma E) Örneklerin kodlanması ve kaynakça verilmesi Doğru cevap A. Kişi katılmamayı seçmişken onun adına yanıt üretmek hem bu kararı hem kayıt doğruluğunu ihlal eder. Soru 3 Bir ekip yeni bir uygulamanın etkilerini değerlendirirken yalnız hedeflenen yararı değil, olası istenmeyen sonuçları da inceleme planına alıyor. Bu yaklaşımın niteliği hangisidir? A) Bilinmeyenleri saklayarak kesinlik iddia etme B) Sadece olumlu veriyi seçme C) Araştırma amacı varsa bütün sonuçları önemsiz görme D) Yarar ve olası etkileri sorumlulukla birlikte değerlendirme E) Her yeni uygulamayı kanıtsız tehlikesiz sayma Doğru cevap D. Sorumlu araştırma beklenen yararla birlikte olası etkilerin ve belirsizliklerin incelenmesini de gerektirir.