9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Bir anket ekibi çevre alışkanlıklarını incelemek için aldığı yanıtları, katılımcılara açıklamadığı kişisel tanıtım listesinde kullanıyor. Bu kullanımın sorunu nedir? A) Veri kaynağının belirtilmesi B) Verilerin bildirilen araştırma amacı dışında kullanılması C) Yanıtların toplu istatistik olarak değerlendirilmesi D) Gereksiz kimlik bilgisinin toplanmaması E) Soruların önceden açıklanması Doğru cevap B. Katılımcıya açıklanan amaç ve kullanım kapsamı araştırmada gözetilmelidir; farklı kullanım kendiliğinden haklı sayılamaz. Soru 2 Bir okul araştırmasında katılımcıların adları analize gerekmediği hâlde yayımlanacak tabloya ekleniyor. Hangi tercih mahremiyeti daha iyi gözetir? A) Bireysel bilgileri herkese açık liste yapmak B) Adları yanıtlarla daha ayrıntılı eşleştirmek C) Gerekli olmayan kimlik bilgilerini sonuç tablosuna taşımamak D) İletişim adreslerini de eklemek E) Yanıtları katılımcıdan habersiz başka amaçla kullanmak Doğru cevap C. Araştırma amacı için gerekmeyen kimlik bilgilerinin yayılması mahremiyet riskini artırır; toplu veya uygun biçimde kimliksiz sonuçlar tercih edilebilir. Soru 3 Bir öğrenci uzmanlık alanı dışında kalan bir raporu bütün belirsizlikleri çözmüş gibi kesin sonuçlarla sunuyor. Bilimsel sorumluluk açısından hangi düzeltme uygundur? A) Bütün eleştirileri konu dışı saymak B) Uzmanlık ve bilgi sınırlarını açıkça belirtip uygun destekle değerlendirmek C) Kaynakları incelemeden sonuç seçmek D) Daha kesin konuşarak veri açığını kapatmak E) Belirsizliği saklamak Doğru cevap B. Bilgi sınırlarının farkında olmak ve gerekçeli değerlendirme sağlamak sorumlu araştırmanın parçasıdır.