9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Bir öğrenci bilim etiğini “sonuç beğenilirse her yönteme izin veren kurallar” diye tanımlıyor. Hangi ifade bu tanımı düzeltir? A) Yalnız rapor kapağının rengini seçmektir. B) Bilimsel amaç varsa her davranışın uygun olmasıdır. C) Verilerin istenen sonuca göre değiştirilmesidir. D) Araştırma sürecinde dürüstlük, haklar ve sorumlulukların gözetilmesini içerir. E) Eleştiri yapanların susturulmasıdır. Doğru cevap D. Etik ilkeler sonucun beğenilmesine göre askıya alınmaz; süreçteki davranış ve sorumlulukları da kapsar. Soru 2 Bir uygulama yararlı bir sonuç üretmiş ancak rapor verilerin uydurulmuş kısımlarını gerçek diye sunmuş. Etik değerlendirme nasıl yapılmalıdır? A) Yöntem yalnız başarısız çalışmalarda incelenir. B) Başarılı görünen sonuç kaynak gerektirmez. C) Veri uydurma yalnız başlıkta yapılırsa sorun olur. D) Yarar varsa bütün kayıtlar doğru sayılır. E) Yararlı sonuç iddiası veri uydurmayı haklı kılmaz. Doğru cevap E. Amaç ve sonuç ile kullanılan yöntem ayrı değerlendirilir; yarar iddiası gerçeğe aykırı kaydı uygun yapmaz. Soru 3 Bir araştırma planında veri toplama ve raporlamanın yanında katılımcılara ve çevreye etkiler de ele alınıyor. Bu planın hangi özelliği vardır? A) Yalnız son sayıyı tek ölçüt sayması B) Bütün riskleri veri olmadan yok sayması C) Katılımcı kararını önemsizleştirmesi D) Araştırmayı süreç ve sorumluluklarıyla birlikte değerlendirmesi E) Yöntemlerin açıklanmasını engellemesi Doğru cevap D. Bilim etiği araştırmanın bütün sürecindeki dürüstlük ve sorumluluk boyutlarını dikkate alır.