9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Bir tarımsal yeniliğin verimi artırması bekleniyor; ekolojik etkileri hakkında veriler sınırlı. Sorumlu araştırma yaklaşımı hangisidir? A) Yarar beklendiği için bütün etkileri peşinen yok saymak B) İstenmeyen bulguları rapordan çıkarmak C) Yalnız tanıtım metnini bilimsel kanıt saymak D) Olası yararlarla ekolojik etkileri ve belirsizlikleri birlikte incelemek E) Veri sınırlı olduğu hâlde kesin ve sınırsız güvenlik ilan etmek Doğru cevap D. Hedeflenen yarar tek başına bütün etkileri açıklamaz; ilgili belirsizlik ve olası sonuçlar da araştırılmalıdır. Soru 2 Bir ekip olası çevresel etkilerle ilgili olumsuz bir kaydı, uygulamanın tanıtımını zayıflatacağı için gizliyor. Bu tercih neden uygun değildir? A) Raporun uygulamayı tanımlaması nedeniyle B) Çevreyle ilgili veri toplandığı için C) Kaydın tarihinin bulunması yüzünden D) Araştırma sorusunun açık olması nedeniyle E) Sonuçları çıkar beklentisine göre seçerek değerlendirmeyi çarpıtmaktadır. Doğru cevap E. Olumsuz veya beklenmeyen bulguların çıkar amacıyla gizlenmesi okurun kanıtı değerlendirmesini engeller. Soru 3 Yeni uygulamanın bütün sonuçları bilinmediği hâlde bir öğrenci “Henüz olumsuz kayıt görmedik; bu nedenle hiçbir koşulda olumsuz etki olamaz.” diyor. Bu çıkarımın temel sorunu nedir? A) Sınırlı gözlemden bütün koşulları kapsayan kesin yokluk sonucu üretmesi B) Belirsizliklerin sorulması C) Mevcut kayıtların incelenmesi D) Ek değerlendirme planlanması E) Ölçüm koşullarının belirtilmesi Doğru cevap A. Belirli çalışmada kayıt görülmemesi, bütün olası koşullarda etki yokluğunu kesinleştirmez.