9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Bir ankette katılımcılara amaç açıklanmıyor, yanıtların nerede kullanılacağı söylenmiyor ve katılmaları zorunluymuş gibi davranılıyor. Bu sürecin temel eksikliği nedir? A) Bilgilendirilmiş ve gönüllü karar için gerekli koşulların sağlanmaması B) Yanıtların kodlanması C) Soruların numaralandırılması D) Kayıt saatinin belirtilmesi E) Toplu sonuç hesaplanması Doğru cevap A. Kişinin neye ve hangi kullanım kapsamına katıldığını bilmesi ve baskısız karar verebilmesi önemlidir. Soru 2 Bir öğrenci araştırmaya katılmayı reddedince ekip onu notunun düşeceği imasıyla yanıt vermeye zorluyor. Hangi ilke açısından sorun vardır? A) Ölçüm birimlerinin eşitliği B) Dosya adının kısalığı C) Grafik renklerinin tutarlılığı D) Gönüllü katılım kararına saygı E) Kaynakça sıralaması Doğru cevap D. Reddetme karşılığında olumsuz sonuç ima etmek baskı oluşturur; gönüllü kararı zedeler. Soru 3 Bir ekip anketi doldurmadan önce amaç, veri kullanımı ve katılmama seçeneğini anlaşılır biçimde açıklıyor. Bu açıklamanın işlevi hangisidir? A) Her katılımcının bütün sorulara aynı yanıtı vermesi B) Bütün belirsizliklerin kendiliğinden bitmesi C) İzin verildiğinde her yöntemin uygun olması D) Araştırmacının verileri dilediği amaçla kullanabilmesi E) Kişinin katılma kararını gerekli bilgilerle değerlendirebilmesi Doğru cevap E. Bilgilendirme kararın dayanağını oluşturur; araştırmacıya sınırsız kullanım hakkı veya her yönteme onay sağlamaz.