9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Aynı uygulama için beş araştırmanın ikisi olumlu fark, üçü fark olmadığını bildiriyor. Bir derleme yalnız ilk ikisini kullanıp bu seçimi açıklamıyor. Hangi sorun ortaya çıkar? A) Derleme yapıldığı için ham araştırmalar değişmiştir. B) Olumlu sonuç bulunduğunda diğer sonuçlar veri sayılmaz. C) Beş araştırmanın bütün sonuçları eksiksiz gösterilmiştir. D) Kanıtların bütününü temsil etmeyen yanlı bir etki görünümü oluşabilir. E) İki yayın varsa uygulamanın her koşulda etkisi kesindir. Doğru cevap D. Fark bulmayan çalışmaların gizli biçimde dışlanması mevcut kanıt dengesini okuyucuya yanlış yansıtabilir. Soru 2 Bir öğrenci “Sonuç beklediğim gibi değilse raporlanmaya değmez.” diyor. Hangi yanıt uygundur? A) Raporun amacı yalnız başarılı görünmektir. B) Yalnız olumlu sonuçlarda yöntem gerekir. C) Olumsuz sonuçlar daima ölçülmeden üretilir. D) Beklenmeyen kayıtlar bütün çalışmaları geçersiz kılar. E) Uygun yöntemle elde edilmiş olumsuz veya etkisiz sonuçlar da ilgili bilgi sağlar. Doğru cevap E. Beklenmeyen veya fark göstermeyen sonuçlar araştırmanın koşulları ve sınırlılıklarıyla birlikte değerlendirilebilir. Soru 3 Bir rapor bazı örnekleri önceden belirlenmiş kalite ölçütü nedeniyle dışladığını ve nedenlerini açıkça bildiriyor. Bunun sonuç beğenisine göre gizli veri seçmeden farkı nedir? A) Şeffaflık varsa ölçüt gerekmemesi B) Her dışlamanın mutlaka veri uydurma olması C) Ölçütün yalnız sonuç görüldükten sonra keyfî seçilmesi D) Dışlanan bütün kayıtların otomatik yanlış olması E) Dışlama ölçütünün gerekçeli, açık ve sonuçtan bağımsız olması Doğru cevap E. Geçerli dışlama gerekçeleri önceden tanımlanıp açıklanabilir; istenen etkiyi üretmek için gizli seçimle aynı değildir.