9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Kurgusal bir okul uygulaması öğrencilerin doğa gözlemlerini toplarken araştırma için gerekmeyen ad, adres ve iletişim bilgilerini de herkese açık sonuç dosyasına ekliyor. Uygun düzeltme hangisidir? A) Katılımcılara sonuçların nasıl kullanılacağını söylememek B) Daha fazla kişisel bilgiyi ayrıca eklemek C) Amaca gerekmeyen kimlik bilgilerini açık sonuç dosyasına taşımamak D) Uygulama kullanıldığı için her bilgiyi serbest saymak E) Adresleri gözlem sonuçlarıyla daha ayrıntılı eşleştirmek Doğru cevap C. Veri toplama amacı ve mahremiyet gözetilmelidir; araştırmaya gerekmeyen kimlik bilgileri yayılmamalıdır. Soru 2 Bir ekip veri kullanımını yalnız bir proje için açıklamış; daha sonra yanıtları başka gruplarla ilgisiz amaçlar için paylaşmayı planlıyor. Öncelikli etik değerlendirme hangisidir? A) Veriyi paylaşacak kişinin yazı tipi tercihi B) Tablodaki sütunların alfabetik sırası C) Yalnız uygulamanın adının kısa olması D) Dosyanın ne kadar renkli olduğu E) Açıklanan kullanım kapsamı ile yeni kullanım arasındaki fark Doğru cevap E. Verilerin hangi amaç ve kapsamda kullanılacağı kişilerin kararını etkiler; önceki açıklama ilgisiz her kullanım için sınırsız yetki değildir. Soru 3 Bir uygulamada kullanıcıya hangi verilerin neden toplandığı ve kimlerle hangi kapsamda paylaşılacağı anlaşılır biçimde açıklanıyor. Bu açıklık neyi destekler? A) Her paylaşımın otomatik risksiz olmasını B) Bütün kişilerin aynı kararı vermesini C) Kullanıcının veri kullanımını bilerek değerlendirmesini D) Verilerin gerçekliğinin kendiliğinden kanıtlanmasını E) Araştırmacının diğer sorumluluklardan kurtulmasını Doğru cevap C. Anlaşılır bilgi, kişinin kullanım kapsamını değerlendirmesine katkı sağlar; diğer etik yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.