9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Kurgusal bir araştırmada kullanılan yazılım katılımcı yanıtlarını otomatik grupluyor. Araştırmacı, yazılımın bir kişinin açıklamasını yanlış bağlamda değerlendirdiğini fark ediyor. Uygun yaklaşım hangisidir? A) Çıktı üreten aracın bütün sorumluluğu ortadan kaldırdığını kabul etmek B) Katılımcının açıklamasını otomatik sonuçla çeliştiği için silmek C) Yazılım kullanıldığı için hiçbir itirazı dinlememek D) Araştırma bağlamını tamamen önemsiz saymak E) Yazılım çıktısını kişinin açıklaması ve araştırma bağlamıyla birlikte yeniden incelemek Doğru cevap E. Teknolojik çıktı araştırmacının değerlendirme ve katılımcıyı anlama sorumluluğunu kaldırmaz. Çıktı ile bağlam arasındaki uyumsuzluk incelenmelidir. Soru 2 Bir okul projesinde otomatik değerlendirme sistemi kullanılıyor. Ekip, katılımcıların sonuçların neye dayandığını sormasına hiç yanıt vermemeyi öneriyor. Bu öneri hangi gerekçeyle düzeltilmelidir? A) Teknoloji kullanımı açıklık ve insanlara saygı gereksinimini ortadan kaldırmaz. B) Soru soranların bütün yanıtları veri kümesinden silinmelidir. C) Katılımcıların açıklama talep etmesi sonuçların yanlışlığını kesin kanıtlar. D) Otomatik sistem varsa araştırma yöntemi gereksizdir. E) Araç adı, sonucun doğruluğu için tek başına yeterlidir. Doğru cevap A. Araştırma araçları kullanılsa da yöntem ve sonuçların anlaşılır biçimde açıklanması, katılımcıların sorularının dikkate alınması önemlidir. Araç adı kanıtın yerini almaz. Soru 3 Kurgusal bir sistemin sonuçları araştırmacıya öneri olarak sunuluyor. Araştırmacı katılımcı koşullarını, veri sınırlarını ve olası hataları ayrıca inceliyor. Bu yaklaşımın etik katkısı hangisidir? A) Her sistemin hatasız olduğunu kanıtlaması B) Teknik çıktıyı insan değerlendirmesi ve sorumluluğuyla birlikte ele alması C) Çıktıların kaynak ve yöntemden bağımsız kabul edilmesi D) Katılımcı görüşlerini gereksiz sayması E) Araştırmacının veri doğruluğu sorumluluğunu kaldırması Doğru cevap B. Teknoloji destek olabilir; fakat bağlam, sınırlar ve insanlara karşı sorumluluk da değerlendirilmelidir.