9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Bir çevre araştırmasının toplum için yararlı olacağı düşünülüyor. Projede bazı kişilerin özel alanlarına ilişkin bilgilerin toplanması da planlanıyor. Ekip “Toplumsal yarar varsa diğer bütün etik sorular kendiliğinden çözülür.” diyor. Bu düşüncenin uygun düzeltmesi hangisidir? A) Toplumsal yararla birlikte kişilerin hakları, bilgilendirilmesi ve olası yükler de değerlendirilmelidir. B) Kişilere ilişkin bütün bilgiler sınırsızca yayılmalıdır. C) Bilimsel amaç yöntemi açıklama gereğini tamamen kaldırır. D) Toplumsal yarar hiç tartışılmamalıdır. E) Yalnız projenin adı değerlendirme için yeterlidir. Doğru cevap A. Toplumsal yarar etik değerlendirmede önem taşıyabilir; fakat diğer hak ve sorumlulukların tümünü otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Soru 2 Bir bilim projesi kamusal bir sorunu inceleyecektir. Araştırma ekibi yararların kimlere ulaşacağını, yüklerin kimlere düşeceğini ve kişilerin nasıl bilgilendirileceğini tartışıyor. Bu tartışma hangi etik yaklaşımı yansıtır? A) Araştırmanın adını sonuçların yerine koyma B) Ortak yarar ile bireylere karşı sorumlulukları birlikte değerlendirme C) Veri toplamadan önce sonuç uydurma D) Katılımcıların durumlarını araştırma dışı sayma E) Yarar yalnız çoğunluğa ulaşırsa bütün riskleri yok sayma Doğru cevap B. Yararların ve yüklerin dağılımı ile bilgilendirme birlikte değerlendirilebilir. Etik değerlendirme yalnız projenin yararlı bir amaç taşıdığı bilgisinden ibaret değildir. Soru 3 Bir öğrenci araştırmanın toplum için yararlı olmasını, kişilere etkilerinin incelenmesi yerine koyuyor. Hangi değerlendirme daha uygundur? A) Etik değerlendirmede yalnız araştırmacının ünvanı önemlidir. B) Yararlı amaç önemlidir; kullanılan yolun kişilere etkisi de ayrıca gerekçelendirilmelidir. C) Çoğunluğun beğendiği sonuçların ölçülmesine gerek yoktur. D) Kişilere etkiler hiçbir zaman bilim etiğinin konusu değildir. E) Amaç yararlıysa bütün yöntemler kendiliğinden uygundur. Doğru cevap B. Amaç ile yöntem birlikte değerlendirilmelidir. Yararlı hedef, risklerin, hakların veya yüklerin değerlendirilmesini gereksiz hâle getirmez.