9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Kurgusal bir araştırma düzeneğinde otomatik araç yanlış örneği işliyor. Ekip “Araç otomatik olduğu için kayıt tutma ve hatayı inceleme sorumluluğumuz yoktur.” diyor. Uygun düzeltme hangisidir? A) Verileri açıklamak yerine bütün kayıtlar yok edilmelidir. B) Hata hiçbir kayda geçirilmemelidir. C) Otomatik araç kullanımı her türlü denetimi gereksiz kılar. D) Bütün sonuçlar beklenen değere çevrilmelidir. E) Olay kaydedilmeli, nedenleri incelenmeli ve sorumluluklar kullanılan süreçlere göre değerlendirilmelidir. Doğru cevap E. Otomasyon hatanın araştırılmasını ve kayıtların dürüstçe tutulmasını gereksiz kılmaz. Sorumluluk değerlendirmesi olayın koşullarına dayanmalı, otomatiklik tek başına sorumluluğu silmemelidir. Soru 2 Bir araştırma ekibi katılımcılara insanla görüşme olanağı sunduğunu açıklıyor; uygulamada ise bu olanağı kaldırıp yalnız otomatik yanıt veriyor. Öncelikle hangi etik sorun incelenmelidir? A) Robot sözcüğünün teknolojik görünmesi B) Yanıt ekranının hangi renkte olduğu C) Açıklanan uygulama ile gerçekte sunulan koşullar arasındaki fark D) Dosya adlarının alfabetik sırası E) Uygulama adının kaç harften oluştuğu Doğru cevap C. Katılımcının kararını etkileyen koşullar doğru açıklanmalıdır. Otomatik araç kullanımı, açıklanan uygulamayla gerçek uygulama arasındaki farkın değerlendirilmesini önlemez. Soru 3 Bir öğrenci “Bir araştırmada otomatik araç kullanılırsa hiç kimsenin kararları ve uygulamaları sorgulanamaz.” diyor. Doğru değerlendirme hangisidir? A) Araç kullanımı insan kararlarının, denetimin ve açıklanan süreçlerin değerlendirilmesini engellemez. B) Otomatik öneriler hiçbir koşulda gözden geçirilemez. C) Otomasyon bütün kararları etik değerlendirme dışına çıkarır. D) Teknolojik araçlar bilimsel kayıt gereksinimini kaldırır. E) Bir aracın varlığı bütün sonuçların doğru olduğunu kanıtlar. Doğru cevap A. Araştırma araçları karar alma ve denetim süreçlerinin bir parçasıdır. Kullanılmaları sorumluluk, doğruluk ve katılımcılara saygı sorularını ortadan kaldırmaz.