9. SINIF BİYOLOJİ
Bilim Etiği
Yaşam • Ekim
Soru metinleri ve çözümler
Soru 1 Kurgusal bir araştırmaya katılanlara yapılacak işlemler farklı anlatılıyor; gerçek amaç ve olası yükler gizleniyor. Bu uygulamada öncelikle hangi ilke zedelenir? A) Araştırmanın adının kısa olması B) Dosya boyutunun küçük tutulması C) Bütün katılımcıların aynı yazı tipini kullanması D) Kişinin doğru bilgiyle katılım kararı verebilmesi E) Araştırmacının kişisel ün kazanması Doğru cevap D. Katılım kararını etkileyen gerçek amaç ve koşullar doğru açıklanmalıdır. Bilginin gizlenmesi kişinin neye katıldığını anlayarak karar vermesini engeller. Soru 2 Bir ekip araştırma yüklerini yalnız itiraz etmesi güç görülen bir grubun üstlenmesini, yararların ise başka kişilere ayrılmasını öneriyor. Bu öneride hangi etik soru öncelikle değerlendirilmelidir? A) Proje başlığının kaç sözcük olduğu B) Araştırmacının hangi renkte kalem kullandığı C) Yarar ve yüklerin adil dağılımı ile kırılgan konumdaki kişilere yaklaşım D) Sonuç dosyasının alfabetik sırası E) Özetin tek sayfaya sığıp sığmadığı Doğru cevap C. Kişilerin konumundan yararlanarak yükleri haksız biçimde dağıtmak etik açıdan sorunludur. Yararlar ve yüklerle birlikte kişilerin karar koşulları da değerlendirilmelidir. Soru 3 Bir araştırmacı, katılımcıların uygulamayla ilgili yanlış bir beklenti taşıdığını fark ediyor. Ekibi bu beklentiyi katılım sayısı azalmasın diye düzeltmemesini istiyor. Uygun davranış hangisidir? A) Gerçek amacı tümüyle gizlemek B) Kararı etkileyen yanlış beklentiyi anlaşılır ve doğru bilgiyle düzeltmek C) Katılım sayısı için yanlış beklentiyi sürdürmek D) Açıklama isteyen kişilerin kayıtlarını değiştirmek E) Yanlış beklentiyi araştırma başarısının kanıtı saymak Doğru cevap B. Katılım sayısı, kişilerin yanlış bilgiyle karar vermesini uygun kılmaz. Açıklama gerçeğe uygun olmalı ve kişilerin değerlendirme yapabilmesini desteklemelidir.