AYT FELSEFE
18-19. Yüzyıl Felsefesinde Öne Çıkan Problemler ve Görüşler Testi
Aşağıdaki soruları cevapla!
Soru metinleri, cevaplar ve çözümler
İki araştırmacı, çalışmalarında fark ettikleri hesaplama hatalarını yayınevine bildirir. Selin, hatanın ileride ortaya çıkıp mesleki itibarını zedelemesinden çekindiği için düzeltme ister. Derya ise gerçeği saklamamanın bir yükümlülük olduğunu kabul eder; düzeltmenin kendi yükselmesini geciktirecek olması kararını değiştirmez. Dışarıdan bakıldığında her ikisi de aynı dürüst davranışı göstermiştir. Kant’ın değerlendirmesinde ise davranışın kurala uygun görünmesi tek başına yeterli değildir; kişinin bu davranışı hangi gerekçeyle seçtiği belirleyicidir. Bu örnekte Derya’nın eylemine ahlaki değer kazandıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir? A) Çalışmasının daha geniş bir çevrede tanınmasını sağlaması B) Araştırmacıların çoğunluğunun beklentilerine uyması C) Dürüstlüğü bir ödev olarak kabul ederek davranması D) Gelecekte eleştirilme ihtimalini azaltması E) Kariyeri bakımından en yararlı sonucu doğurması Doğru cevap: C Çözüm: A seçeneği: Tanınma, dışsal bir sonuçtur; metinde Derya’nın belirleyici gerekçesi değildir. B seçeneği: Toplumsal beklentiye uyum, ödevden eylemenin yerine geçmez. C seçeneği: Doğrudur; Derya gerçeği saklamamayı ödev saydığı için davranır. D seçeneği: Eleştiriden kaçınma, Selin’in çıkarını koruyan gerekçesine benzer. E seçeneği: Derya yükselmesinin gecikmesini göze aldığından kariyer yararı eylemin temeli değildir. Bir dernekte görevli olan Arda ile Kerem, kendilerine emanet edilen özel bilgileri başkalarıyla paylaşmaz. Arda yalnızca bu bilgileri açıklarsa üyelikten çıkarılacağını düşündüğü için sessiz kalır; böyle bir yaptırım olmasa bilgileri yaymayı sorun etmeyecektir. Kerem ise kişilerin güvenini korumayı yerine getirmesi gereken bir ödev sayar ve denetlenmediğinde de bu ilkeye göre davranır. Kant’a göre dışarıdan aynı görünen bu iki tutumun ahlaki değeri, yalnızca ortaya çıkan sonuca bakılarak eşitlenemez. Parçaya göre Kerem’in tutumunu Arda’nınkinden ahlaken ayıran ölçüt aşağıdakilerden hangisidir? A) Bilgiyi saklamanın derneğin üye sayısını artırması B) Kendisine yöneltilebilecek yaptırımın daha ağır olması C) Çevresindeki herkesin aynı biçimde davranması D) Bilgilerin zamanla önemini kaybedecek olması E) Davranışını ceza kaygısıyla değil, ödev bilinciyle seçmesi Doğru cevap: E Çözüm: A seçeneği: Üye sayısı bir sonuç ölçütüdür ve metinde bu yönde bir bilgi yoktur. B seçeneği: Yaptırımın ağırlığı ahlaki değerin kaynağı değildir; ceza kaygısı Arda’nın gerekçesidir. C seçeneği: Çoğunluğun davranışı, ödevden kaynaklanan ahlaki değeri belirlemez. D seçeneği: Bilgilerin önemini kaybetmesi eylemin dayandığı ilkeyi açıklamaz. E seçeneği: Doğrudur; Kerem denetim olmasa da güveni korumayı ödev kabul eder. Bir konser için söz veren iki müzisyen, hava koşulları yüzünden ulaşım zorlaşsa da etkinliğe katılır. Ece, çevrim içi değerlendirmelerinin düşmemesi ve yeni iş teklifleri alabilmesi için gelir; kendi yararına olmayacağını bilse sözünü tutmayacaktır. Aslı ise verdiği sözü yerine getirmeyi kendisi için bağlayıcı bir ahlaki yükümlülük kabul eder. Beklediği ücretin azalması da bu kararını değiştirmez. Kant’ın yaklaşımıyla, aynı sahnede yer almaları bu iki eylemin ahlaki bakımdan aynı değerde olduğunu göstermeye yetmez. Bu parçaya göre Kant’ta bir eylemin ahlaki değerini belirlerken öncelikle neye bakılmalıdır? A) Eylemin kişiye ne kadar hoşnutluk verdiğine B) Kişinin eylemi seçerken ahlak yasasına saygıyı temel alıp almadığına C) Eylemin herkes tarafından görülüp görülmediğine D) Kişinin davranıştan elde ettiği maddi kazancın büyüklüğüne E) Eylemin toplumda ne kadar yaygın olduğuna Doğru cevap: B Çözüm: A seçeneği: Hoşnutluk kişisel bir sonuçtur; Aslı’nın eylemi bu sonuca bağlanmamıştır. B seçeneği: Doğrudur; yükümlülüğü ahlak yasasına saygıyla yerine getirme, ödevden eylemenin temelidir. C seçeneği: Görünürlük dışsal bir koşuldur; eylemin ahlaki gerekçesini belirlemez. D seçeneği: Maddi kazanç Ece’nin yarar beklentisine benzer; Aslı için belirleyici değildir. E seçeneği: Yaygınlık bir davranışın ahlaki değerini ödev bilinci yerine açıklayamaz.