Bir düşünür, en yetkin varlığın doğası gereği üretici olduğunu ve evrenin bu doğanın zorunlu sonucu olarak var bulunduğunu savunur. Ona göre evrenin varlığı, farklı olasılıklar arasında yapılmış bir seçime bağlı değildir. İkinci bir düşünür ise yaratmayı zorunlu bir sonuç saymanın Tanrı’ya tercih hakkı bırakmadığını belirtir. Tanrı’nın başka bir evren yaratabileceğini ya da hiç yaratmayabileceğini, var olan evrenin O’nun seçimiyle meydana geldiğini ileri sürer.
Bu iki düşünürün anlaşmazlığı, din felsefesinin hangi sorusu etrafında şekillenmektedir?
Doğru cevap: C
İlk düşünür evreni ilahi doğadan zorunlu olarak çıkan bir sonuç, ikinci düşünür ise Tanrı’nın alternatifler arasında yaptığı özgür seçimin eseri olarak açıklar. Dolayısıyla ayrıldıkları nokta evrenin varoluşunun zorunluluğa mı iradeye mi dayandığıdır. Din dilinin anlamı, ruhun ölümsüzlüğü, ahlaki değerlerin değişimi ve inanç için kanıt gerekliliği bu karşılaştırmanın konusu değildir.
Din felsefesinde görüş karşılaştırma
Bir söyleşide iki araştırmacı, evrenin Tanrı’ya bağlı olduğu konusunda uzlaşır. Araştırmacılardan biri, bu bağlılığı bir kaynaktan ayrılması mümkün olmayan sonuç ilişkisi olarak yorumlar: Tanrı varsa evren de zorunlu olarak vardır. Diğeri, aynı kabulden böyle bir sonucun çıkarılamayacağını söyler. Ona göre Tanrı’nın varlığı evreni yaratmayı zorunlu kılmaz; evrenin var olması ayrıca bir yaratma kararına bağlıdır.
Araştırmacıların ortak kabulüne rağmen farklı yanıtlar verdiği soru aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E
İki araştırmacı da evrenin Tanrı’ya bağlı olduğunu kabul eder. Ancak biri bu bağı zorunlu sonuç ilişkisiyle, diğeri özgür bir yaratma kararıyla açıklar. Ayrılık, Tanrı ile evren arasındaki var etme ilişkisinin niteliğindedir. Parçada insan eylemleri, kötülük, ibadetin etkisi veya dinî tecrübenin aktarılması tartışılmaz.
Din felsefesinde görüş karşılaştırma
Bir felsefe dersinde iki açıklama karşılaştırılır. İlk açıklamaya göre evren, ilahi yetkinliğin kendiliğinden ve zorunlu olarak dışa yansımasıdır; ortaya çıkması için ayrıca bir karar alınması gerekmez. İkinci açıklamada ise bir eylemin Tanrı’ya ait sayılabilmesi için O’nun o eylemi yapmama imkânı da bulunmalıdır. Bu nedenle evrenin varlığı, zorunlu bir yansımanın değil, özgürce gerçekleştirilen yaratmanın sonucudur.
Karşılaştırılan açıklamaların birbirinden ayrıldığı temel problem aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A
İlk açıklama evrenin varlığını ilahi yetkinliğin zorunlu yansımasına, ikincisi Tanrı’nın yapmama imkânını da içeren özgür yaratmasına bağlar. İki yaklaşım, Tanrı’nın evreni nasıl var ettiği probleminde ayrılır. Ruh-beden ilişkisi, dinin toplumsal işlevi, metin yorumu ve insanın ahlaki sorumluluğu hakkında bir görüş karşılaştırması yapılmamıştır.