Sofistler ile Sokrates’in Bilgi ve Değer Anlayışları
Seçeneğinizi işaretleyin; cevabı ve çözümü inceleyin.
Soru 1
Bir kişi, başkasının emeğini kendisine mal ederek kazandığı ünü kendisi için iyi sanabilir. Sokrates’in yaklaşımında bu kişinin yanılgısı, hangi eylemin kendisini gerçekten iyi bir yaşama götüreceğini bilmemesidir. İyinin ne olduğunu gerçekten kavramış olsaydı, geçici övgüyü erdemle karıştırıp böyle bir davranışı seçmezdi. Bu nedenle ahlaki gelişim, yalnız davranışa dışarıdan engel koymakla değil, kişinin iyiye ilişkin yanlış kanısını gidermekle gerçekleşir.
Bu parçadan Sokrates’in ahlak anlayışıyla ilgili hangi yargıya ulaşılabilir?
Doğru cevap: B
Parça, yanlış davranışı iyinin ne olduğuna ilişkin bilgisizlikle açıklar; gerçek iyi kavrandığında bu yanılgının giderileceğini belirtir. Böylece ahlaki bilgi ile erdemli davranış arasında doğrudan bağ kurulur. Övgü iyiliğin ölçütü değildir; yaptırım tek çözüm sayılmaz ve erdemin doğuştan değişmez olduğu savunulmaz.
Soru 2
Sokrates açısından her insan iyi yaşamak ister; fakat bu ortak istek, insanların neyin gerçekten iyi olduğunu eşit ölçüde bildikleri anlamına gelmez. Biri, daha çok servet edinmeyi iyi yaşamla özdeşleştirdiği için haksız kazanca yönelebilir. Bu seçim, iyiliği değil kötülüğü arzuladığını göstermez; onun, kendisini iyi yaşatacak şey hakkında yanıldığını gösterir. İyiye ilişkin doğru kavrayış, bu yönelişi düzeltecektir.
Parçada savunulan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D
Sokratesçi açıklamada iyi yaşama isteği ortaktır; yanlış eyleme yönelen kişi, gerçek iyiyi bildiği hâlde onu reddeden biri olarak ele alınmaz. Haksız kazancı iyi sanması, iyiye ilişkin kavrayışının eksik olduğunu gösterir. Parça, isteğin varlığı ile bilgi sahibi olmayı ayırır ve doğru kavrayışın davranışı düzelteceğini savunur.
Soru 3
Bir tartışmada, mesleğinde çok becerikli olan birinin niçin adaletsiz davranabildiği sorulur. Sokratesçi açıklamaya göre bir işi ustalıkla yapmak, adaletin ve iyi yaşamın ne olduğunu gerçekten bilmekle aynı değildir. Adaletsizliği kendi yararına sanan kişi, gerçek iyilik konusunda hâlâ yanılmaktadır. Bu yanılgı giderilip iyinin bilgisine ulaşıldığında, insanın erdemli yaşaması da mümkün olacaktır.
Bu açıklamada ahlaklı yaşam için temel alınan unsur hangisidir?
Doğru cevap: E
Parça, mesleki ustalıkla ahlaki bilgiyi açıkça ayırır. Erdemli yaşamın önündeki engel, adaletsizliği iyi sanmaya yol açan yanılgıdır. Bu engelin aşılması için gerçek iyinin bilgisi temel alınır. Gelenekleri sorgusuz tekrarlama, beklentilere koşulsuz uyma veya bütün bilgileri reddetme önerilmez.