Sofistler ile Sokrates’in Bilgi ve Değer Anlayışları
Seçeneğinizi işaretleyin; cevabı ve çözümü inceleyin.
Soru 1
Protagorasçı bir yaklaşımla düşünelim: Bir topluluk, ortak üretilen ürünün eşit bölüşülmesini adil sayarken bir başkası katkıya göre dağıtılmasını adil bulabilir. Bu yaklaşıma göre adaletin ölçüsü, topluluklardan bağımsız ve değişmez bir ilke değildir. Her topluluğun doğru saydığı düzenleme, kendi uzlaşması sürdükçe o topluluk için geçerlidir. Uzlaşma değiştiğinde ahlaki değerlendirme de değişebilir.
Bu parçada ağırlıklı olarak hangi felsefi soru tartışılmaktadır?
Doğru cevap: C
Parça, ahlaki doğruların topluluklara göre değişmesini ve toplumlardan bağımsız değişmez bir ölçünün bulunmamasını savunur. Dolayısıyla tartışılan sorun, evrensel bir ahlak yasasının varlığıdır. Eylemin amacı, özgürlük, nedensellik veya sorumluluğun kaynağı temel tartışma değildir.
Soru 2
Protagoras’ın değer anlayışını açıklayan bir konuşmacı, aynı davranışın farklı topluluklarda farklı değerlendirilmesini yalnız bir gözlem olarak sunmaz. Ona göre iyilik ve kötülük, insan topluluklarının kabullerinden bağımsız bir ölçüye dayanmaz. Bir toplumun benimsediği kural, onu benimsemeyen bütün toplumları da bağlamak zorunda değildir. Bu yüzden herhangi bir yerel değerlendirmeyi insanlığın tamamına uygulanacak değişmez bir hüküm sayamayız.
Konuşmacı bu açıklamasıyla hangi soruya yanıt vermektedir?
Doğru cevap: A
Yerel bir ahlaki kabulün bütün insanları bağlayan değişmez bir hükme dönüştürülemeyeceği savunulmaktadır. Açıklama, evrensel ahlaki ilkelerin var olup olmadığı sorusuna olumsuz yanıt verir. Sorumluluk, isteklerin kaynağı, haz veya özgürlük hakkında bir temellendirme yapılmaz.
Soru 3
Yaşlıların bakımına ilişkin yükümlülüklerin aile üyeleri arasında nasıl paylaşılacağı, bir toplulukta başka, diğerinde başka biçimde düzenlenebilir. Protagorasçı değer anlayışına göre bu düzenlemeler, toplumların ortak kabullerine dayanır. Ortak kabulün dışında, hepsini tek bir ölçüye göre sıralamamızı sağlayacak ve her çağda aynı kalacak bir ahlak yasası yoktur. İnsanların birlikte belirlediği yükümlülükler, birlikte yaşama koşulları ve uzlaşmaları değişince yeniden biçimlenebilir.
Bu parçanın yanıt aradığı temel soru aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E
Toplumların bakım yükümlülüklerini farklı düzenlemesi, parçada bütün toplumlar ve çağlar için geçerli değişmez bir ahlak yasasının reddiyle ilişkilendirilir. Asıl sorun ahlaki kuralların evrenselliğidir. İnsan doğasının bencilliği, öngörü, eğitim yöntemi veya kurallara aykırı davranmanın nedenleri incelenmez.