Sofistler ile Sokrates’in Bilgi ve Değer Anlayışları
Seçeneğinizi işaretleyin; cevabı ve çözümü inceleyin.
Soru 1
Bir yazar, Sokrates’in toplumdaki rolünü anlatırken şöyle bir benzetme kurar: Düşünceler, uzun süre karıştırılmadan bırakılmış bir kaptaki tortular gibi dibe çöker; artık kimse onların nasıl oluştuğuna bakmaz. Sokrates ise kabı yeniden hareketlendiren bir çubuk gibidir. İnsanlara, doğru saydıkları yargıların neye dayandığını sorar; alışılmış cevapların içindeki güçlükleri göstererek onları yeniden düşünmeye çağırır. Bu yüzden karşısındakiler zaman zaman ondan rahatsız olur.
Yazarın bu benzetmeyle öne çıkardığı Sokratesçi özellik hangisidir?
Doğru cevap: D
Kapta çöken tortular, artık üzerinde düşünülmeyen kabulleri temsil eder. Kabı hareketlendirmek, bu kabulleri sorularla yeniden incelemeye açmaktır. Benzetme Sokrates’in eleştirel ve sorgulayıcı tutumunu vurgular. Bu tutum, her görüşü peşinen reddetmek veya düşünceyi zorla benimsetmek değildir.
Soru 2
Sokrates’in düşünsel tutumunu açıklayan bir öğretmen, onu bir uyarı çanına benzetir. Bu çan, çevredeki konuşmalara uyum sağlamak için susmaz; insanların kendilerinden emin biçimde tekrarladıkları sözlerin gerekçelerini yeniden duymalarını sağlar. Sokrates de bir kimsenin ününü veya saygınlığını, söylediklerini incelememek için yeterli bulmaz. Sorularıyla kişiyi kendi düşüncesine dışarıdan bakmaya zorlar; bu karşılaşma rahatlatıcı olmak zorunda değildir.
Uyarı çanı benzetmesi Sokrates’in hangi yönünü vurgulamaktadır?
Doğru cevap: B
Uyarı çanı, kişinin düşünsel rahatlığını bozup kendi kabullerine yeniden bakmasını temsil eder. Sokrates’in ün ve saygınlıktan bağımsız biçimde gerekçeleri sorması, sorgulayıcı tutumunu gösterir. Parçada çoğunluğa uyma, gerekçesiz doğruluk veya çatışmadan kaçınma savunulmaz.
Soru 3
Sokrates’in felsefi tavrını anlatan bir metinde, toplumun yerleşik kanaatleri, uzun zamandır açılmayan bir odanın kapısı olarak düşünülür. Sokrates bu kapıyı her gün yeniden çalan kişidir. İnsanların kendilerinden emin sözleriyle yetinmez; onlara neyi bildiklerini, söylediklerini hangi nedenlerle savunduklarını sorar. Kapının çalınması alışılmış sessizliği bozsa da amaç, içeridekileri düşünmeye çağırmaktır.
Bu anlatımda Sokrates’in hangi özelliği ön plana çıkarılmaktadır?
Doğru cevap: A
Kapıyı tekrar tekrar çalmak, yerleşik düşünsel rahatlığı bozarak insanları sorularla düşünmeye çağırmayı temsil eder. Sokrates burada bütün gelenekleri peşinen yanlış sayan biri olarak anlatılmaz; insanların savundukları kanaatleri gerekçelendirmelerini ister. Bu yüzden vurgulanan özellik eleştirel sorgulamadır.