AYT FİZİK
Compton Saçılması ve De Broglie Dalga Boyu Testi
Aşağıdaki soruları cevapla!
Soru metinleri, cevaplar ve çözümler
Soru 1 Boşlukta ilerleyen bir gama fotonu, başlangıçta durgun ve serbest bir elektronla Compton etkileşmesine girer. Saçılan fotonun doğrultusu, gelen fotonun doğrultusuyla 60° açı yapar. Saçılan fotonun gelen fotona göre; I. hızının büyüklüğü, II. momentumunun büyüklüğü, III. frekansı niceliklerinden hangileri azalır? A) Yalnız I B) I ve II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III Doğru cevap: E Çözüm: Doğru cevap E. Başlangıçta durgun serbest elektrondan sıfırdan farklı açıyla Compton saçılmasında fotonun dalga boyu artar. E=hf=hc/λ ve p=h/λ bağıntılarına göre frekansı, enerjisi ve momentum büyüklüğü azalır. Boşluktaki hızı ise hem etkileşmeden önce hem sonra c’dir. Bu nedenle II ve III azalır; I değişmez. A) Fotonun boşluktaki hız büyüklüğü azalmaz; c olarak kalır. B) I değişmez; II azalır, ancak III de azalır. C) III azalır fakat II de azalır. D) I değişmez, II ve III azalır. E) Momentum ve frekans azalır; hız büyüklüğü sabittir. Soru 2 Bir saçılma deneyinde, X-ışını fotonunun başlangıçta durgun ve serbest kabul edilen bir elektronla etkileşmesinden sonra foton 120° saçılma açısında algılanır. Gelen ve saçılan fotonların özellikleri boşluk için karşılaştırılmaktadır. Saçılan fotonun; I. dalga boyu, II. enerjisi, III. hızının büyüklüğü niceliklerinden hangileri gelen fotonunkinden büyüktür? A) Yalnız II B) I ve II C) II ve III D) Yalnız I E) I ve III Doğru cevap: D Çözüm: Doğru cevap D. Compton dalga boyu değişimi Δλ=(h/(mₑc))(1−cosθ) bağıntısıyla verilir. θ=120° için 1−cosθ pozitiftir; dolayısıyla saçılan fotonun dalga boyu daha büyüktür. E=hc/λ gereği enerjisi daha küçüktür. Boşluktaki hız büyüklüğü yine c’dir. Yalnız I büyür. A) Enerji artmaz; elektronun kinetik enerji kazanmasıyla fotonun enerjisi azalır. B) I büyür fakat II küçülür. C) II küçülür, III değişmez. D) Dalga boyu artar; enerji azalır ve hız büyüklüğü sabittir. E) I büyür; III büyümez, c olarak kalır. Soru 3 Yüksek enerjili bir foton, başlangıçta durgun serbest bir elektronla Compton etkileşmesine girer. Gelen ve saçılan fotonun doğrultuları birbirine diktir. Elektron etkileşmeden sonra hareket ederken saçılan foton boşlukta yoluna devam eder. Fotonun; I. hızının büyüklüğü, II. enerjisi, III. momentumunun büyüklüğü niceliklerinden hangileri bu etkileşmede değişmeden kalır? A) Yalnız III B) Yalnız I C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III Doğru cevap: B Çözüm: Doğru cevap B. Saçılma açısı 90° olduğundan dalga boyu artışı sıfırdan büyüktür. Başlangıçta durgun olan elektron kinetik enerji kazanır; fotonun enerjisi azalır. p=E/c olduğundan fotonun momentum büyüklüğü de azalır. Fotonun boşluktaki hız büyüklüğü ise c olarak kalır. Doğrultusunun değişmesi, hız büyüklüğünün değiştiği anlamına gelmez. Yalnız I sabittir. A) Momentum büyüklüğü azalır; sabit kalan nicelik değildir. B) Boşluktaki foton hızının büyüklüğü c olarak değişmeden kalır. C) I sabittir fakat II azalır. D) Enerji ve momentum büyüklüğü birlikte azalır. E) Enerji ve momentum büyüklüğü değiştiğinden üçü birden sabit değildir.