AYT FİZİK
Enerji ve Hareket Testi
Metni inceleyin ve uygun seçeneği işaretleyin.
Soru kökleri, seçenekler, cevaplar ve çözümler
Bir laboratuvar deneyinde küçük bir ray aracı, başlangıçtaki yatay bölümde sağa doğru fırlatılıyor. Cisim, çapı 1,2 m olan düşey çembersel rayın iç yüzeyinde bir tam tur attıktan sonra başlangıç düzeyinden 1,6 m yüksekteki T sensörüne ulaşıyor. T sensörünün çalışması için cismin buradaki sürati en az 2 m/s olmalıdır. Cismin rayla temasını kaybetmeden sensöre ulaşması için başlangıç sürati en az kaç m/s olmalıdır? (g = 10 m/s2; sürtünme ve hava direnci yoktur. Cisim noktasal kabul edilir; dönme enerjisi hesaba katılmaz. Çembersel bölümde ray cismi üstten tutmaz; diğer bölümlerde raydan ayrılması engellenmiştir. Görsel ölçekli değildir.) A) 4 B) 6 C) 5 D) 2√10 E) 7 Doğru cevap: B Çözüm: Sensördeki alt hız koşulu için v₀² ≥ 2gh + vT² = 2·10·1,6 + 2² = 36 gerekir. Çemberin tepesinde temas koşulu vtepe² ≥ gR ve enerji korunumu birlikte v₀² ≥ 5gR = 5·10·0,6 = 30 verir. İki koşulun büyüğü 36 olduğundan en küçük başlangıç sürati 6 m/s’dir. Bu hızda tepedeki temas koşulu da sağlanır. Bir hareket testinde mavi blok, sol taraftaki yatay bölümden sağa doğru bir ilk hızla gönderiliyor. Cisim, çapı 1,6 m olan düşey çembersel rayın iç yüzeyinde bir tam tur attıktan sonra başlangıç düzeyinden 1,4 m yüksekteki T sensörüne ulaşıyor. T sensörünün çalışması için cismin buradaki sürati en az 2 m/s olmalıdır. Çembersel bölümde temasın sürmesi ve T sensörünün çalışması koşullarını birlikte sağlayan en küçük ilk sürat kaç m/s’dir? (g = 10 m/s2; sürtünme ve hava direnci yoktur. Cisim noktasal kabul edilir; dönme enerjisi hesaba katılmaz. Çembersel bölümde ray cismi üstten tutmaz; diğer bölümlerde raydan ayrılması engellenmiştir. Görsel ölçekli değildir.) A) 4 B) 4√2 C) 6 D) 2√10 E) 8 Doğru cevap: D Çözüm: Yarıçap R = 0,8 m’dir. Sensör koşulu v₀² ≥ 2·10·1,4 + 2² = 32 verir. Çemberin tepesinde en küçük temas hızında N = 0 ve vtepe² = gR olur. Başlangıçtan tepeye enerji korunumu v₀² ≥ 5gR = 40 gerektirir. Büyük sınır 40 olduğundan v₀,min = √40 = 2√10 m/s’dir. Bu durumda sensördeki sürat √(40 − 28) = √12 m/s olup 2 m/s’den büyüktür. Turuncu disk biçimindeki küçük bir cisim, yatay başlangıç bölümünde sağa doğru hızlandırılıp serbest bırakılıyor. Cisim, çapı 0,8 m olan düşey çembersel rayın iç yüzeyinde bir tam tur attıktan sonra başlangıç düzeyinden 2 m yüksekteki T sensörüne ulaşıyor. T sensörünün çalışması için cismin buradaki sürati en az 3 m/s olmalıdır. Cisim çembersel rayda bir tam turu temasını koruyarak tamamlayıp T’de algılanacağına göre ilk süratinin alabileceği en küçük değer kaç m/s’dir? (g = 10 m/s2; sürtünme ve hava direnci yoktur. Cisim noktasal kabul edilir; dönme enerjisi hesaba katılmaz. Çembersel bölümde ray cismi üstten tutmaz; diğer bölümlerde raydan ayrılması engellenmiştir. Görsel ölçekli değildir.) A) 7 B) 5 C) 6 D) 3√6 E) 8 Doğru cevap: A Çözüm: Sensör için v₀² ≥ 2·10·2 + 3² = 49 gerekir. Yarıçap 0,4 m olduğundan tam turda temas sınırı v₀² ≥ 5·10·0,4 = 20’dir. Sensör koşulu daha büyük bir ilk enerji gerektirir. Bu yüzden en az v₀ = √49 = 7 m/s seçilmelidir; çemberde temas koşulu da sağlanır.