AYT FİZİK
Enerji ve Hareket Testi
Metni inceleyin ve uygun seçeneği işaretleyin.
Soru kökleri, seçenekler, cevaplar ve çözümler
Aynı yay sabitine sahip, kütlesi ihmal edilen üç ideal yay şekildeki gibi dengededir. I’de yayın bir ucu duvara dayanırken diğer ucuna F uygulanarak yay sıkıştırılmıştır. II’de iki uçtan içeri doğru F büyüklüğünde kuvvetlerle sıkıştırma, III’te iki uçtan dışarı doğru 2F büyüklüğünde kuvvetlerle germe yapılmıştır. Yaylarda depolanan enerjiler sırasıyla U₁, U₂ ve U₃ olduğuna göre U₁ : U₂ : U₃ oranı kaçtır? (Yaylar Hooke yasasına uyar ve esneklik sınırları aşılmaz.) Düzenekler ölçekli gösterilmemiştir; şekil değiştirme büyüklükleri verilen kuvvetlerden belirlenmelidir. A) 1 : 2 : 4 B) 1 : 4 : 4 C) 1 : 1 : 4 D) 1 : 1 : 2 E) 2 : 2 : 1 Doğru cevap: C Çözüm: Dengedeki yayda uç kuvvetleri toplanarak 2F bulunmaz. Yayın eksenel kuvveti I ve II’de F, III’te 2F’dir. x = Fyay/k ve U = Fyay²/(2k) olduğundan enerji oranı F² : F² : (2F)² = 1 : 1 : 4 olur. Duvarın tepkisi I’de F’ye eşittir. Yay sabitleri aynı olan ideal yaylar şekildeki üç düzenekte dengededir. I’de bir ucu duvara bağlı yay diğer uçtan 2F ile sıkıştırılır. II’de yay iki uçtan zıt yönlerde F kuvvetleriyle gerilir. III’te yay iki uçtan içeri doğru 2F kuvvetleriyle sıkıştırılır. Depolanan esneklik potansiyel enerjileri U₁, U₂ ve U₃ arasındaki ilişki hangisidir? (Yayların kütlesi ihmal edilir; esneklik sınırı aşılmaz.) Düzenekler ölçekli gösterilmemiştir; şekil değiştirme büyüklükleri verilen kuvvetlerden belirlenmelidir. A) U₁ > U₃ > U₂ B) U₂ > U₁ = U₃ C) U₁ = U₂ = U₃ D) U₃ > U₁ = U₂ E) U₁ = U₃ > U₂ Doğru cevap: E Çözüm: Yay içindeki eksenel kuvvet I ve III’te 2F, II’de F’dir. U = Fyay²/(2k) bağıntısından U₁ = U₃ = 4U₂ elde edilir. Germe ve sıkıştırma aynı kuvvet büyüklüğünde aynı enerjiye yol açar. İki uçtaki kuvvetler dengede birbirini karşılar; büyüklükleri toplanmaz. Özdeş ideal yaylar I’de sağdaki sabit duvara karşı soldan F ile sıkıştırılmış, II’de iki uçtan F büyüklüğünde içeri yönlü kuvvetlerle sıkıştırılmış, III’te iki uçtan F büyüklüğünde dışarı yönlü kuvvetlerle gerilmiştir. Üç yay da dengededir. Yayların enerjileri U₁, U₂ ve U₃ için hangi ilişki doğrudur? (Yay kütleleri ihmal edilir; bütün yaylar esneklik sınırları içinde Hooke yasasına uyar.) Düzenekler ölçekli gösterilmemiştir; şekil değiştirme büyüklükleri verilen kuvvetlerden belirlenmelidir. A) U₂ > U₁ = U₃ B) U₁ = U₂ = U₃ C) U₃ > U₁ = U₂ D) U₁ > U₂ = U₃ E) U₂ = U₃ > U₁ Doğru cevap: B Çözüm: Her yaydaki eksenel kuvvetin büyüklüğü F’dir. Birinci yayda duvar F büyüklüğünde tepki verir. Diğerlerinde iki uçtaki zıt kuvvetler F büyüklüğündedir; yay kuvveti 2F olmaz. Özdeş yaylarda şekil değiştirme büyüklükleri F/k, enerjiler F²/(2k) olduğundan üç enerji eşittir.