TYT FELSEFE
15–17. Yüzyıl Felsefesinde Öne Çıkan Problemler ve Görüşler Testi
Metni inceleyin ve uygun seçeneği işaretleyin.
Soru metinleri, seçenekler ve çözümler
Bir düşünce tarihçisi, Newton’ın yeryüzündeki düşme hareketiyle gök cisimlerinin hareketini ortak ilkeler çerçevesinde açıklamasının Aydınlanma düşünürlerini etkilediğini belirtir. Bu örnek onlara doğada ilk bakışta birbirinden kopuk görünen olayların akıl yoluyla düzenli biçimde anlaşılabileceğini göstermiştir. Parçaya göre Newton’ın Aydınlanma açısından önemi nedir? A) Doğa olaylarının akıl ve matematikle ortak yasalar altında açıklanabileceğini göstermesi B) Doğa yasalarını eski otoritelerin sözleriyle gerekçelendirmesi C) Bütün gözlem ve ölçümleri bilim dışı sayması D) Gök cisimleriyle yeryüzünün ayrı ilkelere bağlı olduğunu savunması E) Doğayı gizli amaçlara dayanarak açıklaması Doğru cevap: A Çözüm: Newton örneğinde farklı olaylar ortak ve matematiksel ilkelerle açıklanır. Bu başarı Aydınlanma düşünürlerinin akılcı açıklamaya duyduğu güveni güçlendirmiştir. Bir öğretmen, gökyüzünde gözlenen hareketlerin ölçüm ve hesapla ifade edilmesinin 18. yüzyıl düşünürlerine örnek olduğunu anlatır. Onların bu başarının ardından doğada düzenli ilişkiler aranabileceğine daha çok güvendiklerini belirtir. Bu anlatıda hangi ilişki vurgulanır? A) Doğanın ancak geçmiş gelenekler aracılığıyla açıklanabilmesi B) Bilimdeki matematiksel açıklamaların Aydınlanmanın akla duyduğu güveni desteklemesi C) Toplumsal düşüncenin bütün bilimsel araştırmaları geçersiz kılması D) Ölçümün akılcı açıklamanın yerini bütünüyle alması E) Doğal olayların düzenli ilişkilere sahip olamayacağının anlaşılması Doğru cevap: B Çözüm: Ölçüm ve hesapla kurulan açıklamalar, doğada anlaşılır ilişkiler bulunabileceğine güveni artırmıştır. Bir fizik kuramı, daha önce ayrı ayrı açıklanan hareketlerin aynı denklemle betimlenebileceğini ortaya koyar. Dönemin filozofları bunu, doğayı anlamak için her olay hakkında ayrı bir otoriteye başvurmaya gerek olmadığının göstergesi sayarlar. Bu örnekte fizik kuramının düşünce tarihindeki önemi nedir? A) Otoritenin bilimsel araştırmaya sınırsız yetki vermesi B) Bilim insanlarının matematiği terk etmesini sağlaması C) Farklı olayların akılla kurulmuş genel ilkeler yoluyla anlaşılabileceğini göstermesi D) Felsefenin doğa hakkındaki bütün sorularını deneyimden koparması E) Gündelik olayların doğa yasalarına uymadığını kanıtlaması Doğru cevap: C Çözüm: Aynı denklemle farklı hareketlerin açıklanması, akılcı ve genel ilkelerin açıklayıcı gücünü göstermektedir.