TYT FELSEFE
15–17. Yüzyıl Felsefesinde Öne Çıkan Problemler ve Görüşler Testi
Metni inceleyin ve uygun seçeneği işaretleyin.
Soru metinleri, seçenekler ve çözümler
Spinoza’nın yaklaşımını inceleyen bir öğrenci, insanın doğanın dışında bağımsız bir yönetici olmadığını söyler. Ona göre insanın kararları da bütün doğa gibi nedenler düzeni içinde meydana gelir. Hangisi bu görüşle bağdaşmaz? A) İnsan doğanın parçasıdır. B) İnsan kararlarının nedenleri bulunur. C) Bir kişi kararının nedenlerini bilmiyor olabilir. D) İnsan iradesi bütün nedenlerden bağımsız olarak karar verir. E) Doğal düzen insan eylemlerini de kapsar. Doğru cevap: D Çözüm: Spinoza’nın nedensel düzeni insanı da kapsar. Bütün nedenlerden bağımsız bir irade kabulüyle bağdaşmaz. Bir düşünür, kişinin ne istediğini bilmesinin, o isteğin hangi koşullarda meydana geldiğini bildiği anlamına gelmediğini belirtir. Kişi nedenlerini bilmediği bir isteği tamamen bağımsız sanabilir. Bu açıklama Spinoza’nın hangi görüşünü örneklendirir? A) İnsanın isteklerinin nedenleri olabilir ve insan bunların her zaman farkında olmayabilir. B) Bir isteğin bilinmesi, o isteğin nedeninin bulunmadığını kanıtlar. C) İnsan özgür olduğunu düşünüyorsa nedensellikten çıkmıştır. D) İstekler doğa düzeninden ayrı bir töz tarafından belirlenir. E) İnsanın isteklerini tanıması hiçbir biçimde mümkün değildir. Doğru cevap: A Çözüm: Kişinin kendi isteğinin farkında olması, o isteği belirleyen nedenleri de bildiğini göstermez. Spinoza’ya göre var olanlar tek bir doğa düzeni içinde birbirine bağlıdır. Bir öğrenci, insanların davranışlarının bu düzenin istisnası olduğunu öne sürer. Spinozacı yaklaşım bu öneriyi neden reddeder? A) İnsanın eylemleri değişmez ahlak kurallarını kendiliğinden kanıtladığı için B) İnsan da doğanın bir parçası olarak nedensel düzen içinde bulunduğu için C) İnsanın düşünmesi başkalarının duygularını belirlediği için D) Bütün insanların tam olarak aynı kararları aldığı için E) Doğal olaylar ancak bir gözlemci bulunduğunda gerçekleştiği için Doğru cevap: B Çözüm: İnsanı doğanın bir parçası saymak, onun eylemlerini de nedensel düzen içinde değerlendirmeyi gerektirir.