TYT FELSEFE
15–17. Yüzyıl Felsefesinde Öne Çıkan Problemler ve Görüşler Testi
Metni inceleyin ve uygun seçeneği işaretleyin.
Soru metinleri, seçenekler ve çözümler
Bir filozof, gerçekliğin tek bir doğa düzeni oluşturduğunu, bir insanın isteğinin de başka nedenlerle belirlendiğini söyler. Bu yüzden kişinin istediğini bilmesini, isteğin nedensiz olduğuna kanıt saymaz. Görüş hangi düşünür ve yaklaşımla eşleşir? A) Platon – idealar kuramı B) Kant – ödev ahlakı C) Hume – nedensellik eleştirisi D) Spinoza – belirlenimcilik E) Descartes – yöntemli kuşku Doğru cevap: D Çözüm: Spinoza’ya göre istekler ve kararlar, doğanın zorunlu nedensel düzeni içinde meydana gelir. Bir öğrenci Spinoza’nın yaklaşımını şu sözlerle özetler. ‘Belli bir karara varmama bir istek yol açtı. Bu isteği de önceki bir durum belirledi. Kararımı anlamak için bu nedenlere bakmalıyım.’ Bu açıklama hangi kabulü içerir? A) Bir kararın önceki hiçbir koşulla bağı olmadığı B) Bireysel iradenin de doğadaki nedenler zincirinin bir parçası olduğu C) Bir nedenin ancak fark edildiğinde etkili olabileceği D) Bütün kararların aynı sonuca ulaştığı E) Bir istek duyulduğunda onun nedeninin bilindiği Doğru cevap: B Çözüm: Öğrenci, insan iradesini nedensel düzenin dışında ayrıcalıklı bir güç saymamaktadır. Bir düşünürün görüşünde sonlu varlıkların davranışları zorunlu bir doğa düzeninde açıklanır. İnsan iradesi bu düzeni kesip nedensiz bir başlangıç oluşturmaz. Bu görüşe dayanarak hangisine karşı çıkılır? A) İnsan kararlarının nedenleri araştırılabilir. B) Kararların önceki olaylarla ilişkisi vardır. C) İnsan kendisini özgür hissedebilir. D) Bir eylemin nedeninin bilinememesi mümkündür. E) İrade, bütün nedenlerden bağımsız olarak bir eylemi başlatabilir. Doğru cevap: E Çözüm: İradenin nedenlerden tümüyle bağımsız olduğu savı, insanı da kapsayan nedensel zorunlulukla bağdaşmaz.