TYT FELSEFE
18–19. Yüzyıl Felsefesinde Öne Çıkan Problemler ve Görüşler Testi
Metni inceleyin ve uygun seçeneği işaretleyin.
Soru metinleri, seçenekler ve çözümler
Bir kişi, hava basıncı düşüşünün ardından birçok kez yağış gördüğü için bir sonraki düşüşten sonra da yağmur bekler. Hume’a göre gözlemler, iki olayın ardışıklığını gösterir. Bu olaylar arasındaki zorunluluk ise doğrudan algılanmaz. I. Tekrarlanan gözlemler geleceğe ilişkin beklenti oluşturur. II. Zorunlu neden bağı, olaylarla birlikte doğrudan görülür. III. Deneyime dayanan alışkanlık, bir olayı diğerine bağlamamızda rol oynar. Hume bu yargılardan hangisini onaylamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) Yalnız II E) II ve III Doğru cevap: D Çözüm: I ve III tekrarın beklentiye yol açtığını ifade eder. II ise zorunlu bağı gözlemde verilen bir özellik sayar. Hume’un açıklamasına aykırı olan yalnız II’dir. Bir çırak, fırının sesi kesildikten sonra tepsinin çıkarıldığını defalarca görür. Daha sonra sesin kesilmesi ona tepsinin çıkarılacağını düşündürür. Hume bu beklentiyi, yinelenen iki olayın zihinde birbirine bağlanmasıyla açıklar. I. Bu beklentinin oluşması için geçmiş deneyim gerekmez. II. Zihin olayları geçmiş tekrarlar nedeniyle birbirine bağlayabilir. III. Art arda gelen olaylardan biri, diğerini beklememize yol açabilir. Bu yargılardan hangisi Hume’un açıklamasıyla bağdaşmaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III E) Yalnız III Doğru cevap: A Çözüm: Beklenti geçmişte tekrarlanan ardışıklıkla açıklanır. II ve III bu açıklamayla uyumludur. Deneyimi gereksiz sayan I uyumsuzdur. Bir bahçıvan, sulama ardından toprağın koyulaştığını sık sık gözlemler. Hume’a göre olaylardan birinin ötekini izlemesini görmek, her ikisini birbirine zorunlu kılan bağı görmek değildir. Tekrar sayesinde ilk olay, ikincisini akla getirir. I. İkinci olaya ilişkin beklenti tekrarla güçlenebilir. II. Gözlenen ardışıklık ile zihnin kurduğu bağ ayırt edilebilir. III. Olayları neden-sonuç ilişkisine sokma, bu örnekte deneyimden bağımsız bir bilgiye dayanır. Verilen açıklamaya göre Hume hangi yargıyı reddeder? A) I ve II B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) Yalnız I Doğru cevap: C Çözüm: I ve II metindeki tekrar ve ayrım vurgusunu karşılar. III nedensel yargıyı deneyimden bağımsız saydığı için açıklamaya ters düşer.