TYT · Felsefe

Bilimin Değeri / Bilim Felsefe İlişkisi / Bilim ve Hayat İlişkisi

Seçeneğinizi işaretleyin; değerlendirmeyi ve çözümü inceleyin.

Bilim, kişisel değerler ve toplumsal koşullar
Bir belgeselde, kıyı kentindeki su kirliliğini araştıran ekibin yıllar süren çalışması anlatılır. Projenin başlangıcında balıkçıların artan şikâyetleri etkilidir. Ekibin yöneticisi, çocukluğunu bu kıyıda geçirdiği için konuya özel bir ilgi duyar. Araştırmanın hangi bölgelerde yürütüleceği belediyenin sağladığı bütçeyle sınırlanır; sonuçların açıklanma zamanı ise sanayi kuruluşlarıyla tartışmalara yol açar. Ekip, ölçümlerini bilimsel yöntemlerle denetlese de araştırmanın gündemi ve yürütülme süreci kişisel ilgilerin, ekonomik olanakların ve toplumsal taleplerin etkisi altında şekillenir.

Belgeselde anlatılan süreçten çıkarılabilecek temel sonuç hangisidir?

Doğru cevap: D

Konu seçiminde kişisel ilginin ve balıkçıların taleplerinin, araştırmanın kapsamı ile yayımlanmasında ise bütçe ve kurumlar arası ilişkilerin etkisi gösterilir. Temel vurgu D seçeneğindeki ilişkidir. Bu etkileşim, sonuçların toplumsal kabule göre doğru olması veya bilimsel yöntemin bütçeyle yer değiştirmesi anlamına gelmez.

Bilim, kişisel değerler ve toplumsal koşullar
Bir araştırmacı, tohum bankasının kuruluşunu arşiv belgelerinden izler. Belgelerde yalnızca bitki örnekleri ve laboratuvar işlemleri yoktur. Kuraklık kaygısının hangi türlere öncelik verileceğini etkilediği, çiftçilerin yerel bilgilerinin koleksiyona yön verdiği ve araştırmacıların gelecek kuşaklara karşı sorumluluk duygusuyla hareket ettiği görülür. Devletin tarım politikaları bazı gezileri desteklerken bilim insanları arasındaki görüş ayrılıkları çalışma programını değiştirir. Tohumların özellikleri deneylerle incelenir; fakat hangi örneklerin toplanacağına ve hangi sorunların araştırılacağına ilişkin tercihler bu tarihsel ilişkiler içinde oluşur.

Bu parçada bilimsel etkinliğin hangi yönü öne çıkarılmaktadır?

Doğru cevap: A

Parça, araştırma önceliklerinin kuraklık kaygısı, kuşaklara karşı sorumluluk, politikalar ve araştırmacılar arası ilişkiler içinde oluştuğunu gösterir. Bu ortak vurgu A seçeneğidir. Deneysel bulguların doğruluğunun politikaya göre değiştiği ya da bilimsel yöntemlerin gereksiz olduğu ileri sürülmez.

Bilim, kişisel değerler ve toplumsal koşullar
Bir bilim tarihçisi, büyük bir kentte yürütülen deprem araştırmalarının gelişimini anlatırken yalnızca cihazların hassasiyetini sıralamaz. Geçmişteki bir afetin yarattığı toplumsal kaygıyı, kamu bütçesinin hangi mahallelere öncelik verilmesini sağladığını ve bir araştırmacının mesleki rekabet nedeniyle farklı bir ölçüm tekniğini savunduğunu da inceler. Araştırmacıların can kaybını azaltma isteği ile yöneticilerin ekonomik beklentileri bazen çatışır. Tarihçi, ölçümlerin teknik ölçütlerle denetlenmesini reddetmez; ancak araştırma sürecinin bütününü anlamak için bu insani ve kurumsal ilişkilerin de görülmesi gerektiğini belirtir.

Tarihçinin yaklaşımını en iyi ifade eden yargı hangisidir?

Doğru cevap: B

Tarihçi teknik denetimi korurken afet kaygısı, bütçe, rekabet ve beklentilerin de araştırma sürecinin açıklanmasında önemli olduğunu söyler. B seçeneği bu iki boyutu birlikte ele alır. Diğer seçenekler doğruluğu niyete indirger, toplumsal etkiyi bilimselliğe aykırı sayar veya parçadaki çeşitliliği yok sayar.