TYT FELSEFE
Düşünme ve Akıl Yürütmeye İlişkin Kavramlar Testi
Metni inceleyin ve uygun seçeneği işaretleyin.
Soru metinleri, seçenekler ve çözümler
Bir gök bilimci gezegenin konumunu açıklamak için çekim yasasını ve gezegenin başlangıç konumuyla hızını öncül alır. Bu bilgilerden hareketle, belirli bir gün gözlenen konumu hesaplar. Bu açıklamada olay ile genel ilke arasında nasıl bir ilişki kurulmuştur? A) Gezegenin konumu çoğunluğun kanaatiyle belirlenmiştir. B) İki benzer gezegenin aynı yolu izleyeceği varsayılmıştır. C) Tek gözlemden genel çekim yasası çıkarılmıştır. D) Gözlenen konum genel yasa ve başlangıç koşullarından türetilmiştir. E) Başlangıç koşulları yalnız gezegenin görünüşüyle tanımlanmıştır. Doğru cevap: D Çözüm: Açıklamada yasa ve başlangıç koşulları öncül, hesaplanan tekil konum ise sonuçtur. Bir mühendis, belli sıcaklıkta ısıtılan bir rayın uzunluğunu öngörür. Açıklamasında önce ısıl genleşme bağıntısını ve rayın başlangıç uzunluğunu kullanır, ardından hesaplanan değer ile ölçümü karşılaştırır. Parçadaki açıklama için hangisi söylenemez? A) Nicel veriler öncül olarak kullanılmıştır. B) Tekil olay bir bağıntıyla açıklanmıştır. C) Raydaki tek bir ölçümden hareketle genel genleşme bağıntısına ulaşılmıştır. D) Öngörü gözlemle karşılaştırılabilmektedir. E) Hesaplanan uzunluk öncüllerden çıkarılmıştır. Doğru cevap: C Çözüm: Bağıntı, açıklamanın başlangıcında kullanılır. Tekil ölçümden hareketle kurulmuş bir genelleme olarak sunulmaz. Bir fizikçi, bir cismin neden belirli sürede yere ulaştığını açıklarken serbest düşüş bağıntısından ve ölçülen başlangıç yüksekliğinden yararlanır. Açıklama, olayın sonucunu bu iki öncüle bağlar. Bu örnekte kullanılan açıklama yönü hangisidir? A) Sonuçtan hareketle tek mümkün nedeni bulma B) Genel bağıntı ve özel koşullardan gözlenen sonucu çıkarma C) Olaylar arasındaki benzerliği sayıp nedenleri eşitleme D) Bir dizi tekil olaydan hareketle yeni bir yasa kurma E) Gündelik bir deyimi fiziksel kavram olarak tanımlama Doğru cevap: B Çözüm: Bağıntı genel, başlangıç yüksekliği tekil koşuldur. Olayın sonucu bunlardan tümdengelimle elde edilir.